“Bu məsələdə əsas təhlükə…” – Türkiyədəki professor anti-Azərbaycan kampaniyasından danışdı

Dünən, 11:23

Musavat.com-un “Üç sual, üç cavab” layihəsinin suallarını Türkiyənin Qəhrəmanmaraş universitetinin bölüm başqanı, professor Toğrul İsmayıl cavablandırıb.

Müsahibəni təqdim edirik:

- Toğrul bəy, Türkiyə-İsrail münasibətlərindəki gərginlik fonunda qardaş ölkədə Azərbaycana qarşı başladılan kampaniyanı necə qiymətləndirmək olar? Azərbaycanın mövqeyi necə olmalıdır?
- Məncə, ilk növbədə, Türkiyə-İsrail münasibətləri ilə Azərbaycan-İsrail münasibətlərini eyni siyasi çərçivədə qiymətləndirmək düzgün deyil. Türkiyənin İsraillə münasibətlərindəki problemlər Ankaranın öz xarici siyasətinin, regional maraqlarının və təhlükəsizlik prioritetlərinin nəticəsidir. Azərbaycanın İsraillə münasibətləri isə özünəməxsus tarixi, siyasi və strateji əsaslara malikdir. Azərbaycan müstəqil dövlətdir və öz milli maraqlarına uyğun xarici siyasət həyata keçirir.
Burada diqqət yetirməli olduğumuz əsas məsələ sosial mediada yayılan hər bir fikri Türkiyə dövlətinin və ya Azərbaycan dövlətinin rəsmi mövqeyi kimi qəbul etməməkdir. Belə kampaniyaların arxasında bəzən daxili siyasi mübarizə aparan qruplar, siyasi rəqabətdən faydalanmaq istəyən şəxslər, eləcə də Türkiyə-Azərbaycan münasibətlərinin inkişafından narahat olan kənar qüvvələr dayana bilər. Lakin konkret sübut olmadan hər hansı kampaniyanı birbaşa xarici qüvvələrin və ya kəşfiyyat təşkilatlarının fəaliyyəti kimi təqdim etmək də doğru olmaz. Fikrimcə, Azərbaycanın mövqeyi təmkinli, prinsipial və dövlətçilik maraqlarına əsaslanan mövqe olmalıdır. Biz Türkiyə ilə strateji müttəfiqliyimizi sosial media mübahisələrinin predmetinə çevirməməli, iki ölkənin münasibətlərini ayrı-ayrı şəxslərin emosional çıxışları əsasında qiymətləndirməməliyik. Dövlətlərarası münasibətlər sosial media paylaşımları ilə deyil, rəsmi qərarlar, siyasi iradə və real strateji əməkdaşlıqla ölçülür.
- Rəsmi səviyyədə reaksiyalar olmadı, sizcə, belə kampaniyalar Azərbaycan - Türkiyə münasibətlərinə zərər vura bilərmi?
- Hesab edirəm ki, burada ilk növbədə bir məsələyə aydınlıq gətirmək lazımdır: rəsmi reaksiyanın olmaması mütləq laqeydlik və ya münasibətlərdə problem olması demək deyil. Türkiyə Cümhuriyyətinin dövlət idarəçiliyi və diplomatik ənənələri sosial mediada səsləndirilən hər bir fikrə dərhal rəsmi cavab vermək üzərində qurulmayıb. Dövlətlər adətən məsələnin miqyasını, mənbəyini, siyasi nəticələrini və rəsmi münasibətlərə təsirini qiymətləndirdikdən sonra mövqe bildirirlər.
Beynəlxalq münasibətlərdə dövlətlərin mövqeyini müəyyənləşdirərkən sosial media ritorikasından daha çox rəsmi bəyanatlara, qəbul edilən qərarlara, diplomatik təmaslara və strateji əməkdaşlığın real vəziyyətinə diqqət yetirmək lazımdır. Əgər Türkiyə və Azərbaycanın dövlət rəhbərlikləri arasında bu məsələ ilə bağlı rəsmi fikir ayrılığı yoxdursa, sosial şəbəkələrdəki mübahisələri dövlətlərarası böhran kimi təqdim etmək doğru deyil. Digər tərəfdən, belə kampaniyaların müəyyən sosial həssaslıq yaratdığını da inkar etmək olmaz. Xüsusilə Azərbaycan cəmiyyətində Türkiyəyə münasibət emosional və tarixi bağlarla sıx əlaqəlidir. Buna görə də sosial mediada səsləndirilən ayrı-ayrı fikirlər bəzən olduğundan daha böyük siyasi məna qazanır.
Məncə, əsas təhlükə ayrı-ayrı paylaşımların özündən çox, onların məqsədli şəkildə böyüdülməsi və cəmiyyətlər arasında inamsızlıq yaratmaq üçün istifadə edilməsidir. Türkiyə-Azərbaycan münasibətlərini bir neçə sosial media paylaşımına görə mühakimə etmək nə elmi baxımdan, nə də siyasi baxımdan düzgün yanaşmadır. Hər iki cəmiyyət emosional reaksiyalardan daha çox faktlara və dövlətlərarası münasibətlərin real vəziyyətinə əsaslanmalıdır.
- Ümumiyyətlə, Türkiyə cəmiyyətində Azərbaycana və Azərbaycan xalqına münasibətdə bir dəyişiklik müşahidə edirsinizmi?
- Mən Türkiyə cəmiyyətinin Azərbaycana münasibətində köklü və ümumi bir dəyişiklik olduğunu söyləmək üçün əsas görmürəm. Bununla belə, sosial mediada bəzi fərqli və tənqidi yanaşmaların ortaya çıxmasını da nəzərə almaq lazımdır. Ancaq sosial mediada görünən fikirləri bütövlükdə Türkiyə cəmiyyətinin mövqeyi kimi qəbul etmək metodoloji baxımdan düzgün deyil. Bunun üçün ictimai rəy araşdırmalarına və daha geniş məlumatlara ehtiyac var.
Türkiyə ilə Azərbaycan arasındakı münasibətlər yalnız siyasi rəhbərliklərin əlaqələrindən ibarət deyil. Bu münasibətlərin arxasında tarixi, mədəni, dil və ailə bağları, eləcə də uzun illər ərzində formalaşmış qarşılıqlı etimad dayanır. Bu cür əlaqələri ayrı-ayrı siyasi mübahisələrlə izah etmək mümkün deyil.
Əlbəttə, Türkiyədə də, Azərbaycanda da müxtəlif siyasi baxışlara malik insanlar var. Onların hamısının hər məsələdə eyni düşünməsini gözləmək real deyil. Əsas məsələ ayrı-ayrı şəxslərin fikirlərini bütöv xalqların mövqeyi kimi təqdim etməməkdir. Mən xüsusilə bir məqamı vurğulamaq istəyirəm: Türkiyə ilə Azərbaycan arasındakı münasibətləri zəiflətmək istəyən istənilən siyasi ritorikaya qarşı ən düzgün cavab emosional qarşıdurma deyil, sağlam təhlil, qarşılıqlı hörmət və strateji düşüncədir. Bizim ortaq maraqlarımız ayrı-ayrı fikir ayrılıqlarından daha genişdir. Türkiyə və Azərbaycan münasibətləri gündəlik sosial media mübahisələrindən daha dərin və daha möhkəm təməllərə söykənir. Bu münasibətləri qorumaq üçün hər iki tərəf emosional çağırışlara deyil, dövlətçilik düşüncəsinə və qarşılıqlı etimada üstünlük verməlidir.